H Ιστορία του Νησιού

Η ιστορική ανασκόπηση της Ίου

 

Η ιστορική ανασκόπηση της Ίου, σε γενικές γραμμές δεν διαφέρει από τα υπόλοιπα κυκλαδονήσια και ξεκινά στην αρχαιότητα.
Οι πρώτοι άποικοι του νησιού πιθανολογείται πως ήταν οι Κάρες (3200-2700 π.Χ) με ρίζες μικρασιατικές. Σύμφωνα με πρόσφατες μελέτες και ανασκαφές, μετά το ρεύμα της μετανάστευσης από την Μικρά Ασία, στο νησί δημιουργήθηκε και αναπτύχθηκε ένας ιδιαίτερα σημαντικός κυκλαδικός οικισμός με μεγάλη δύναμη που άκμαζε για αιώνες (2700-2300 π.Χ.) και που αντικατέστησε η Μινωική κυριαρχία στο Αιγαίο. Ο μινωικός πολιτισμός (2000 – 1500 π.Χ.) αλλά και η καταστροφική δύναμη του ηφαιστείου της Σαντορίνης επηρέασαν την ιστορική εξέλιξη του νησιού.
Ακολουθούν οι Αχαιοί που αποίκησαν το νησί και άφησαν σημαντικά και αδιάψευστα στοιχεία της κυριαρχίας τους μέχρι και σήμερα, όπως τα απομεινάρια από τα Κυκλώπεια Τείχη, που εκτίθενται στον χώρο απέναντι από το Δημαρχείο.
Την τύχη του νησιού διαφέντευαν αργότερα οι Φοίνικες, οι οποίοι ως γνωστό ήταν λαός ναυτικός, αλλά με την εγκατάστασή τους στο νησί μεταφύτεψαν πολλά δέντρα και φυτά από άλλες χώρες που είχαν αποικίσει προηγουμένως. Η καλλιέργεια των Φοινικόδεντρων για παράδειγμα, ήταν τόσο σημαντική ώστε τα νομίσματα της εποχής απεικόνιζαν στην μια όψη έναν φοίνικα και στην άλλη τον Όμηρο.

 

Το νησί αρχικά ονομαζόταν Φοινίκη, από τους Φοίνικες Άλλοι συνδέουν την ονομασία Ίος με την Φοινικική ή Εβραϊκή λέξη «Ιόν» η οποία σημαίνει πέτρες. Ο Πλίνιος όμως αναφέρει ότι προέρχεται από τους Ίωνες, οι οποίοι την κατοίκησαν.
Η επικρατέστερη ως ορθότερη άποψη σήμερα όπου προέρχεται από τον Πλούταρχο, αναφέρει ότι κατά την αρχαιότητα φύτρωναν στο νησί πολλά Ία, κι έτσι πήρε από αυτά και το όνομα της η Ιος ή Νιος όπως είναι η παραφθορά του ονόματος. Αυτό επικράτησε και γενικεύτηκε μέχρι τις μέρες μας. Η μοναδική περίοδος που το νησί φέρει άλλο όνομα ήταν επί Τουρκοκρατίας, όπου ονομαζόταν » Αίνε» ή » Άνζα «.

 

Στους αρχαίους χρόνους στο νησί λατρεύονταν ο Ζευς Πολιεύς, η Αθηνά Πολιάς και ο Πύθιος Απόλλωνας του οποίου ο ναός βρισκόταν άλλοτε στη θέση που σήμερα βρίσκεται η εκκλησία της Αγίας Αικατερίνης. Η Ίος θεωρείται ακόμη πατρίδα της μητέρας του Ομήρου Κλυμαίνης ενώ ο τάφος του μεγάλου ποιητή βρίσκεται στη θέση Πλακωτός.
Η Ίος κατοικείται από τα προϊστορικά χρόνια. Λόγο της γεωγραφικής τα θέσης, είναι ένα από τα νοτιότερα νησιά των Κυκλάδων και βρίσκεται σε στρατηγικό σημείο στο θαλάσσιο δρόμο προς τη Κρήτη και τη νότια Ασία, έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη του Κυκλαδικού πολιτισμού. Τα αρχαιολογικά ευρήματα στο λόφο του Σκάρκου φανερώνουν την ύπαρξη πρωτοκυκλαδικού οικισμού στην Ίο.

 

Ξεχωριστή μνεία πρέπει να γίνει στον μεγαλύτερο επικό ποιητή όλων των εποχών, τον Όμηρο, ο οποίος τον 8ο αιώνα π.Χ. συνέθεσε την Ιλιάδα και την Οδύσσεια. Στην περιοχή Πλακωτός υπάρχει ο τάφος του, μια που ο ποιητής άφησε στην Ίο την τελευταία του πνοή, πέθανε στην Ίο μην μπορώντας να λύσει το αίνιγμα που του έθεσαν ψαράδες στην περιοχή Πλακωτού. Η μητέρα του Κλιμένη γεννήθηκε και πέθανε στην Ίο. Αναφέρουμε δε αρχαίο νόμισμα, του οποίου μόνο έξι αντίγραφα υπάρχουν, και απεικονίζεται ο Όμηρος στη μια πλευρά, ενώ στην άλλη αναγράφεται η λέξη ΙΗΤΩΝ περιβεβλημένη με δάφνες. Σχετική είναι και η αναφορά στον μήνα ΟΜΗΡΕΩΝ του Αρχαίου Νιώτικου Ημερολογίου, όπως αναγράφεται σε μαρμάρινη πλάκα που βρίσκεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Ίου.

 

Στην διάρκεια του 6ου αιώνα π.Χ. η Ίος ανήκε στην Αθηναϊκή συμμαχία, ενώ αργότερα με την επικράτηση του Φιλίππου του Β’ πέρασε στην κυριαρχία των Μακεδόνων. Ακολούθησαν οι Πτολεμαίοι και λίγο αργότερα οι Ρωμαίοι.
Στην περίοδο των Ρωμαϊκών και Βυζαντινών χρόνων το νησί πέρασε στην αφάνεια, ενώ για ένα διάστημα υπήρξε τόπος εξορίας.

 

Στα 1207, η Ίος ακολουθεί πιστά την τύχη των γειτονικών της νησιών και περνά στην κυριαρχία του Δουκάτου της Νάξου ή πιο γνωστό ως Δουκάτο του Αρχιπελάγους υπό την ηγεσία του Μάρκου Σανούδου.
Στα 1269 η κυριαρχία του νησιού περνά στην ηγεσία του Ιταλού ναυάρχου Λικάριου, ο οποίος είχε συμμαχήσει με τους Βυζαντινούς.
Το 1296 επανέρχεται στο προσκήνιο η κυριαρχία των Ενετών, με τον Δομένικο Σκιάβι να παίρνει την εξουσία από τα χέρια των Βυζαντινών και η οποία μεταβιβάζεται λίγο πιο μετά στην δυναστεία των Κρίσπι. Στα 1397 μ.Χ., υπό τον ηγεμόνα Κρίσπο Μάρκο τον Α’, κατασκευάστηκε το κάστρο του νησιού προκειμένου να προφυλαχτεί ο κόσμος από τις άγριες πειρατικές επιδρομές που βασάνιζαν το νησί. Ερείπια του κάστρου σώζονται μέχρι και σήμερα.

 

Τελικά στα 1537 η Ίος κατελήφθη από τον περιβόητο πειρατή Χαϊρεντήν Μπαρμπαρόσα και περνά στην κυριαρχία των Τούρκων, οι οποίοι δεν κατοίκησαν το νησί τα πρώτα χρόνια, αλλά περιορίστηκαν στην είσπραξη της βαριάς φορολογίας που επέβαλαν στα νησιά. Το 1558 όμως Τούρκοι πειρατές εισέβαλαν στην Ίο και αφού έκαψαν και λεηλάτησαν το νησί, μετέφεραν τους κατοίκους της ως σκλάβους στα σκλαβοπάζαρα της Ανατολής. Αποτέλεσμα ήταν το νησί να ερημώσει για περισσότερο από 20 χρόνια.
Στα 1668 και ενώ το νησί εξακολουθούσε να υποφέρει υπό τον Τούρκικο ζυγό, Γάλλοι πολεμιστές κατατρόπωσαν τον τουρκικό στόλο του Καπουδάν Πασά και προκάλεσαν μεγάλες καταστροφές στον στόλο μέσα στην Μικρή Μάλτα της Μεσογείου, χαρακτηρισμό που έδωσαν οι Τούρκοι στο νησί, λόγω της απόλυτης ασφάλειας που πρόσφερε το φυσικό λιμάνι της. Η περιοχή αυτή ονομάστηκε αργότερα Μπουρλότο.

 

Ακολούθησε η Ρωσική κυριαρχία (1770-1774) η οποία και έληξε με την συνθήκη του Κιουτσούκ Καϊναρτζή. Στα Κυκλαδονήσια δόθηκαν ειδικά προνόμια όσο αφορούσε στο εμπόριο και στην ναυτιλία, που γνώρισε μεγάλη άνοδο την περίοδο εκείνη.
Ιδιαίτερα σημαντική ήταν η συμμετοχή της Ίου στην Επανάσταση του 1821. Τα καράβια της μετείχαν στον κατά θάλασσα αγώνα, αλλά δεν ήταν λίγοι οι κάτοικοι της που πή¬ραν μέρος στις στρατιωτικές επιχειρήσεις στον Μοριά.
O Σπυρίδων Βαλέτα (1718-1843) τέκνο της Ίου και Φιλικός, διακρίθηκε στον Αγώνα και μάλιστα υπήρξε ο πρώτος Υπουργός Παιδείας του Έθνους, και μεγάλος Ευεργέτης του νησιού.
Το 1827, κατά τη διάρκεια της Επανάστασης, ιδρύθηκε σχολείο, όπου φοίτησαν 100 ελληνόπουλα. Δάσκαλος ήταν ο Σίφνιος Νικόλαος Σπεράντζας.